Làng tranh Đông Hồ là cái nôi của dòng tranh dân gian nổi tiếng nhất Việt Nam. Những bức tranh như đám cưới chuột, lợn đàn, gà mái, hứng dừa, chăn trâu thổi sáo từng có mặt trong rất nhiều gia đình mỗi dịp Tết. Tranh được in bằng ván gỗ khắc trên giấy điệp, dùng màu từ thiên nhiên.
Làng gốm Phù Lãng lại mang một vẻ đẹp khác: những chiếc bình, chum, chậu gốm sành men nâu, men da lươn, mộc mạc và chắc chắn. Từ ngày 1/7/2025, Bắc Ninh và Bắc Giang hợp thành tỉnh Bắc Ninh mới; hai làng nghề vẫn giữ tên gọi quen thuộc.
Hai làng nghề, hai chất liệu
Tranh Đông Hồ dùng giấy dó quét lớp điệp, tức bột vỏ sò trộn hồ, tạo bề mặt lấp lánh. Màu đen từ than lá tre, màu đỏ từ sỏi son, màu vàng từ hoa hòe, màu xanh từ lá chàm. Mỗi màu được in bằng một bản khắc riêng, lần lượt chồng lên nhau.
Gốm Phù Lãng dùng đất sét vùng ven sông, nặn tay hoặc trên bàn xoay, nung trong lò. Men gốm có màu nâu, vàng da lươn, xanh rêu. Nhiều sản phẩm có hoa văn đắp nổi, mang nét riêng của làng.
Hiện chỉ còn ít gia đình ở Đông Hồ giữ nghề làm tranh truyền thống. Vì vậy, mỗi chuyến thăm và mỗi bức tranh mua về cũng là một cách góp phần giữ nghề.
Đi từ Vĩnh Phúc mất bao lâu?
Quãng đường từ Vĩnh Phúc sang khu trung tâm Bắc Ninh khoảng 60–70 km, xe chạy khoảng 1 giờ 15 đến 1 giờ 30 phút. Hai làng nghề nằm ở hai hướng khác nhau, xe di chuyển giữa hai làng thêm một quãng ngắn.
Vì đi hai điểm, nên chọn bao xe để chủ động. Nếu chỉ đi một làng, ghép ghế tới khu trung tâm rồi đi tiếp bằng xe địa phương cũng được.
Lịch trình một ngày gợi ý
- 7:00: xe đón ở Vĩnh Phúc.
- 8:30: tới làng tranh Đông Hồ, xem làm tranh, mua tranh.
- 10:30: ghé chùa Dâu hoặc chùa Bút Tháp gần đó.
- 12:00: ăn trưa ở trung tâm Bắc Ninh.
- 14:00 – 16:00: thăm làng gốm Phù Lãng, xem nặn gốm, mua gốm.
- 16:30: lên xe về, tới Vĩnh Phúc khoảng 18:00.
Xem thêm bài chùa Dâu, chùa Bút Tháp từ Vĩnh Phúc.
Nên làm gì khi thăm làng nghề?
- Gọi trước cho gia đình, xưởng: hỏi giờ mở cửa và có nhận khách tham quan không.
- Xem thợ làm: từ khắc ván, quét điệp, in màu tới nặn gốm, tráng men.
- Thử tự làm: nhiều nơi cho khách in một bức tranh nhỏ hoặc nặn gốm.
- Hỏi ý nghĩa tranh: mỗi bức tranh Đông Hồ đều có ý nghĩa chúc phúc riêng.
- Mua tại xưởng: vừa có giá hợp lý, vừa ủng hộ người giữ nghề.
- Tôn trọng không gian làm việc: hỏi trước khi chụp ảnh, không chạm vào sản phẩm đang phơi.
Đưa trẻ đi trải nghiệm
Làng nghề là lớp học thực tế rất hay cho trẻ. Trẻ được nhìn tận mắt cách làm tranh từ vỏ sò, lá tre, hoa hòe, được tự tay in tranh hoặc nặn một chiếc cốc nhỏ. Hãy chọn ngày thường, mang theo khăn ướt, quần áo dễ bẩn cho trẻ khi nặn gốm.
Mang tranh và gốm về
Tranh Đông Hồ nhẹ, dễ mang. Hãy cuộn tranh trong ống giấy hoặc kẹp giữa hai tấm bìa, tránh gập, tránh ẩm. Nếu mua tranh đã đóng khung, hãy bọc kỹ phần kính.
Gốm nặng và dễ vỡ. Hãy nhờ xưởng gói bằng giấy, xốp, cho vào thùng. Trên xe ghép, báo trước số lượng để tài xế xếp ở cốp, không để vật nặng đè lên. Gốm lớn như chum, chậu nên hỏi xưởng về dịch vụ gửi hàng.
Mùa đẹp để đi
Những tháng cuối năm, trước Tết, làng tranh nhộn nhịp hơn vì nhu cầu tranh Tết tăng. Mùa xuân và mùa thu thời tiết dễ chịu, hợp đi bộ trong làng. Mùa hè nên đi buổi sáng sớm và chiều muộn.
Ý nghĩa của tranh Đông Hồ
Mỗi bức tranh Đông Hồ mang một lời chúc. Tranh lợn đàn, gà đàn chúc con cháu đông vui, sung túc. Tranh vinh hoa, phú quý chúc gia đình sung sướng, đủ đầy. Tranh đám cưới chuột vừa vui nhộn vừa mang ý nghĩa châm biếm thói đời. Tranh hứng dừa, đánh ghen phản ánh đời sống thường ngày. Chọn tranh làm quà, hãy chọn bức có ý nghĩa phù hợp với người nhận.
Gốm Phù Lãng trong nhà ở hiện đại
Gốm Phù Lãng không chỉ dùng để đựng nước, đựng gạo như xưa mà còn được dùng để trang trí. Một chiếc bình gốm men nâu cắm vài cành hoa khô, một chậu gốm trồng cây xanh, một bộ cốc chén mộc mạc đều tạo cảm giác ấm áp cho căn nhà. Hãy hỏi thợ gốm về cách dùng, cách vệ sinh để gốm bền lâu.
Chuẩn bị cho chuyến thăm
Mang giày dễ đi vì đường làng có đoạn nhỏ, có thể lầy sau mưa. Mang tiền mặt vì không phải gia đình nào cũng nhận chuyển khoản. Mang túi vải, ống giấy để đựng tranh. Nhớ hỏi số điện thoại của xưởng để sau này có thể đặt thêm tranh, gốm mà không cần quay lại.
Ghép ghế hay bao xe?
Giá ghép ghế tuyến Vĩnh Phúc – Bắc Ninh là 350.000đ một người một lượt khi lên xe ở Vĩnh Phúc, lên ở thị trấn Tam Đảo 500.000đ, ở Flamingo Đại Lải 400.000đ.
Đi một làng, một hai người thì ghép ghế là tiết kiệm. Đi cả hai làng nghề, kèm chùa Dâu hoặc Bút Tháp, có trẻ nhỏ hoặc mua nhiều gốm nên chọn bao xe để xe chờ ở từng điểm và chở đồ an toàn.
Cách đặt xe
Gọi tổng đài hoặc nhắn Zalo với: điểm đón ở Vĩnh Phúc, ngày đi, số người, các làng nghề muốn ghé, có mua gốm mang về hay không. Giá chi tiết theo nơi lên xe xem tại trang tuyến Vĩnh Phúc – Bắc Ninh. Một ngày làng nghề sẽ cho cả nhà thêm hiểu và quý những giá trị truyền thống.
Cập nhật 10/11/2026. Giá theo bảng niêm yết trên website; quãng đường, thời gian là số tham khảo, chưa tính đón trả khách ghép.
